DE FLITSEN

Maar als de goddelijke heerschappij en het goddelijke bestuur — dat het hele universum omvat en waarvan het bevel door alle schepselen wordt gehoorzaamd — niet aan één Allah zouden worden toegeschreven, dan zouden miljoenen sterren en hemellichamen, die duizenden malen groter zijn dan de aarde, in vierentwintig uur en in een jaar afstanden van miljoenen jaren moeten afleggen om dezelfde resultaten voort te brengen en die hemelse manoeuvres en de aardse seizoenen te laten ontstaan.

Zo vormt één dienaar zoals de aardbol — die als een extatische mewlewīDe aanhangers van de Mewlewī-orde die ook wel de draaiende derwisjen worden genoemd, omdat hun ẕikr uit ronddraaiende bewegingen bestaat, teneinde in extase te raken met twee bewegingen op zijn as en in zijn baan de aanleiding vormt voor het ontstaan van zulke majestueuze resultaten — een voorbeeld dat laat zien hoe grenzeloos de gemakkelijkheid in de eenheid is. Evenzo toont het aan hoe buitengewoon moeilijk — zelfs onmogelijk — het zou zijn om diezelfde resultaten langs wegen voort te brengen die miljoenen malen ingewikkelder en oneindig veel langer zijn dan de twee eenvoudige bewegingen van die ene aardbol; en het laat zien hoeveel onmogelijke en absurde veronderstellingen er op de weg van shirkHet toekennen van partners aan Allah. en ongeloof liggen.

Kijk met dit voorbeeld naar de onwetendheid van degenen die alles aan oorzaken en aan de natuur toeschrijven. Stel dat iemand zou denken:
 

“Een persoon heeft met buitengewone kunst de onderdelen en mechanismen van een wonderlijke fabriek, een prachtige klok, een indrukwekkend paleis of een volmaakt boek voorbereid. Maar in plaats van die onderdelen zelf eenvoudig samen te voegen, laat hij ze met enorme kosten zichzelf samenstellen. Hij maakt elk onderdeel, elk tandwiel, zelfs het papier en de pen tot wonderlijke machines die het werk van de meester moeten verrichten en draagt zijn eigen meesterschap en kunst aan hen over.”
 

Je begrijpt hoe ver zo’n gedachte van de rede verwijderd is en hoe groot de onwetendheid ervan is.

Evenzo vervallen degenen die de schepping aan oorzaken of aan de natuur toeschrijven in een nog grotere onwetendheid. Want ook in de natuur en in de oorzaken zelf is een uiterst ordelijke kunst zichtbaar; ook zij zijn, net als alle andere schepselen, kunstvol geschapen. Degene die hen heeft gemaakt, maakt ook de resultaten die uit hen voortkomen en toont ze samen. Degene die het zaad heeft geschapen, brengt ook de boom voort die eruit groeit. En Degene die de boom heeft geschapen, schept ook de vruchten die erop verschijnen.

Anders zouden voor het ontstaan van elke natuur en elke oorzaak weer andere geordende naturen en oorzaken nodig zijn. Zo zou men uiteindelijk een eindeloze, zinloze en zelfs onmogelijke keten van denkbeeldige oorzaken moeten aannemen.

En dat is de meest absurde vorm van onwetendheid.